De nieuwe kerndoelen voor burgerschapsonderwijs moeten overigens nog worden vastgesteld. Bij het debat over genoemde wet heeft de Tweede Kamer bedongen dat ze invloed kan uitoefenen op die doelen.
Het kabinet heeft de definitieve conceptkerndoelen burgerschap enige tijd geleden naar de Kamer gestuurd. Die doelen geven aan wat leerlingen in het (speciaal) basisonderwijs en in de onderbouw van het voortgezet (speciaal) onderwijs ten minste moet leren als het over burgerschap gaat.
Diversiteit
Er zijn drie kerndoelen geformuleerd. In de variant voor het PO:
- De school geeft vorm aan de democratische oefenplaats:
A. De school stimuleert sociale en maatschappelijke competenties van leerlingen; - De leerling leert over samenleven in een democratische rechtsstaat;
A. De leerling redeneert over het belang van basiswaarden van de democratische rechtsstaat;
B. De leerling verkent hoe die kan omgaan met diversiteit in de samenleving. - De leerling doet ervaringen op met democratische en maatschappelijke betrokkenheid.
A. De leerling verkent mogelijkheden om democratisch te handelen;
B. Leerling verkent mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving.
Deze kerndoelen ‘vervangen de wettelijke burgerschapsopdracht niet’, licht het kabinet toe, ‘maar zijn bedoeld als extra handvat voor jouw school. Je gebruikt de kerndoelen bij de invulling van het onderwijsinhoudelijke deel van de wettelijke burgerschapsopdracht en bij het formuleren van schooleigen doelen, het ontwikkelen van leerlijnen en het vormgeven van het onderwijsaanbod.’
Vreedzaam samenleven
VGS, VBSO/KOC en Driestar educatief hebben de kerndoelen geanalyseerd en gewogen. Onze conclusie: Met de thema’s en begrippen die in deze kerndoelen worden opgesomd, kunnen we vanuit de Bijbelse grondslag en kernopdracht van het onderwijs goed uit de voeten. Die grondslag levert geen strijd op met de invulling die in deze kerndoelen naar voren komt, van (a) de democratische rechtsstaat en (b) de verantwoordelijkheid van (toekomstige) burgers om daaraan een bijdrage te leveren. Op de meeste onderdelen zijn we het ermee eens.
In het kerndoelendocument is de invulling van burgerschap beperkt tot de uitgangspunten, normen en waarden die nodig zijn om in een pluriform land vreedzaam en democratisch samen te leven. Het wordt niet ingevuld met (seculier-liberale) levensbeschouwelijke waarden, zoals maximale individuele keuzevrijheid.
Bij deze positieve noties willen we wel meteen een kanttekening maken. Christelijk-reformatorische scholen baseren hun burgerschapsonderwijs niet slechts op de minimumeisen die de overheid daaraan stelt. Wij geven dat veel rijker en dieper vorm, namelijk vanuit Bijbelse waarden (God liefhebben boven alles en de naaste als onszelf). De kerndoelen zijn dus niet geschikt als complete leidraad voor het burgerschapsonderwijs op onze scholen, maar wel als checklist.
Zo bedoelt de overheid het ook: de kerndoelen omschrijven waar burgerschapsonderwijs ten minste aandacht aan moet besteden, wat wettelijk minimaal verplicht is. Het is aan de scholen om hun burgerschapsonderwijs vanuit hun eigen visie te vullen. De vrijheid van onderwijs biedt hun daarvoor veel ruimte.
Over de (achtergrond van de) nieuwe kerndoelen hebben we twee podcastafleveringen opgenomen: deel I met Peter van Olst (Driestar educatief), Jaco van den Brink (VBSO) en Maarten Grootenboer en Kees de Groot (VGS) en deel II met Jacolien Boer (Driestar educatief), Heidi den Ouden (VBSO/KOC) en Maarten Grootenboer en Kees de Groot (VGS).
Handhaven
De kerndoelen burgerschap gelden vanaf het schooljaar 2027-2028, schetst een tijdlijn van het ministerie van Onderwijs. Daarna duurt het nog een paar jaar (tot 2031) voordat de inspectie er daadwerkelijk op gaat handhaven.
Scholen zijn pas verplicht om met de kerndoelen aan de slag te gaan als ze officieel in de wet zijn opgenomen. Het ministerie adviseert scholen om de nieuwe kerndoelen ‘alvast [te] gebruiken bij het vormgeven van je burgerschapsonderwijs.’ Scholen moeten er wel rekening mee houden dat de nu gepubliceerde kerndoelen nog kunnen worden aangepast voor ze wettelijk worden vastgelegd en voor scholen gaan gelden.
VGS, KOC en Driestar educatief sluiten zich aan bij het advies van OCW om alvast met de kerndoelen te gaan werken. Voor scholen die de leerlijn burgerschap van de SLRO gebruiken: de kerndoelen worden daardoor al volledig gedekt.
Verdieping
- Wie zich verder wil verdiepen in burgerschapsonderwijs, wijzen we onder meer op het boek “Getrouw verbonden” van dr. P.Chr. van Olst (Driestar educatief).
- Het ministerie van OCW heeft een infographic burgerschapsonderwijs gepubliceerd over de huidige verplichtingen en welke veranderingen eraan komen eraan.
- https://www.vgs.nl/nieuws/wetsvoorstel-wet-herziening-wettelijke-grondslagen-kerndoelen/
- https://www.vgs.nl/nieuws/motie-vvd-over-artikel-1-en-artikel-23-grondwet/