Deelvragen die de Onderwijsraad zichzelf stelt zijn:
- Welke problemen in en rond het onderwijs komen (mede) voort uit hoe ons onderwijsstelsel is ingericht?
- Wat zijn mogelijke oplossingen voor deze problemen?
- Wat vraagt dit van wie?
Cruciaal voor een goed functionerend stelsel is hoe je kijkt naar de bouwstenen ervan, de scholen. VGS en VBSO beschouwen de school als een leer- en leefgemeenschap die betrokken is op de vorming van kinderen en jonge mensen. Hoe sterker die gemeenschap en de gemeenschapszin, hoe beter veel problemen kunnen worden voorkomen of opgelost: staan alle neuzen grosso modo dezelfde kant op? Zijn we allemaal op elkaar betrokken? Hebben we dezelfde waarden, dezelfde doelen voor ogen? Delen we de visie en missie? Werken we samen?
Bestuurders hebben een grote verantwoordelijkheid in het bevorderen van die gemeenschapszin op hun scho(o)l(en). Wij geloven dat het bevorderlijk is voor het functioneren van ons stelsel als geheel als daarbinnen scholen fungeren als levendige, van onderaf opgebouwde en gedragen gemeenschappen.
Dat laat zich niet vanuit Den Haag afdwingen. Daarom stimuleren wij als koepelorganisaties de bestuurders van de bij ons aangesloten scholen (en anderen op school) om te werken aan een cultuur van gemeenschappelijkheid op school. In die zin voelen we ons gesterkt door het coalitieakkoord, waarin staat: “Want scholen zijn meer dan plekken van onderwijs – het zijn gemeenschappen en ankerpunten in de buurt.”
Goed evenwicht
Vanuit het perspectief van de onderwijsvrijheid, zoals gewaarborgd in artikel 23 van de Grondwet, hebben we de Onderwijsraad meegegeven om in haar verkenning ‘te zoeken naar een goed evenwicht tussen overheidsingrijpen (in het stelsel) en de verantwoordelijkheid van het maatschappelijk middenveld, i.c. schoolbesturen, om – samen – vorm te geven aan het stelsel.’
Het kan verleidelijk zijn om als overheid stevig(er) regie te nemen om stelselproblemen aan te pakken, maar op voorhand is allerminst zeker dat dit positief uitpakt. Sterker nog: om problemen op te lossen is medewerking vanuit het veld een basisvoorwaarde. Wij hebben hoge verwachtingen van de goodwill en de creativiteit van betrokken bestuurders om lokaal en regionaal stelselproblemen aan te pakken en op te lossen. Stimuleer hen daarin, in plaats van hun verantwoordelijkheid naar Den Haag te halen en hen daardoor te ontmoedigen in actie te komen. En: áls overheidsingrijpen nodig zou zijn, maak dan aan voorkant aannemelijk dat dit effectief zal zijn en dat er geen andere mogelijkheden zijn bij het veld zelf om de gewenste doelen te bereiken.
Rust
In 2022 benadrukten wij al namens onze achterban dat scholen vooral snakken naar rust, reinheid en regelmaat in plaats van naar voortdurende (stelsel)wijzigingen. Daar gaat vaak veel energie in zitten die niet direct rendeert op de werkvloer of onze leerlingen ten goede komt. Terwijl dáár de focus moet liggen: denk vanuit de leerling(en).
In onze bijdrage wezen we ook op de rol van ouders. ‘Als het over opvoeding en onderwijs gaat, richten velen hun focus (te) snel op scholen. Wij wijzen ook in dit verband graag op de primaire verantwoordelijkheid van ouders voor de opvoeding van kinderen. Wij kiezen er daarom liever voor om hen te helpen in hun opvoeding van (jonge) kinderen thuis, in plaats van in te zetten op het nóg eerder naar de vroeg en voorschoolse educatie halen van kinderen. Maak de rol van ouders t.o.v. het geïnstitutionaliseerde onderwijs niet kleiner.’
Onze hele bijdrage lezen? Klik dan hier.
De verkenning van de Onderwijsraad verschijnt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027.
