Een werknemer kan zijn werk in bepaalde gevallen alleen doen als aan een voorwaarde is voldaan. Denk aan een VOG, lesbevoegdheid of opleidingstraject. Wat als die voorwaarde wegvalt? Eindigt het contract dan automatisch?
Een ontbindende voorwaarde is een afspraak in de arbeidsovereenkomst waarin staat dat het dienstverband eindigt zodra een toekomstige gebeurtenis zich voordoet. Denk bijvoorbeeld aan een leerkracht die zijn lesbevoegdheid niet of niet tijdig behaalt. Voor scholen kan zo’n afspraak aantrekkelijk lijken, omdat deze vooraf duidelijkheid biedt. Toch is terughoudendheid nodig. Een werkgever kan een arbeidsovereenkomst namelijk niet zomaar beëindigen zonder rekening te houden met het gesloten ontslagstelsel van het arbeidsrecht.
Objectief
In de rechtspraak komen grofweg drie punten terug bij de beoordeling of een beroep op een ontbindende voorwaarde standhoudt. Ten eerste mag de voorwaarde het ontslagrecht niet ontoelaatbaar doorkruisen. Ten tweede moet objectief kunnen worden vastgesteld of de voorwaarde is ingetreden; dit mag dus niet afhangen van de wil of beoordeling van de werkgever. Ten slotte moet het na het intreden van de voorwaarde in redelijkheid niet meer mogelijk zijn de arbeidsovereenkomst voort te zetten.
De cao primair onderwijs noemt zelf een ontbindende voorwaarde bij zijinstromers. Als de zijinstromer niet binnen maximaal vier jaar de onderwijsbevoegdheid behaalt, eindigt het dienstverband van rechtswege. Dit betekent echter niet dat toepassing in iedere situatie vanzelf spreekt. Bij een ontbrekende VOG is vaak duidelijk dat iemand bepaalde werkzaamheden niet mag
verrichten, maar bij een medewerker in opleiding ligt dat minder zwart-wit. Als een opleiding niet op tijd wordt afgerond, betekent dat niet altijd dat voortzetting onmogelijk is. Mogelijk zijn er nog andere stappen mogelijk zoals een verlenging of extra begeleiding
Zorgvuldig
Een recente zaak buiten het onderwijs laat zien dat goed werkgeverschap zwaar kan meewegen. Een werkneemster verloor de toegangspas die zij voor haar werk nodig had, waarna haar werkgever zich beriep op de ontbindende voorwaarde: geen pas, dus einde arbeidsovereenkomst. De rechter beoordeelde daarbij wat de werkgever wist en hoe zorgvuldig hij had gehandeld. Als een werkgever invloed heeft op de situatie of onzorgvuldig handelt, kan een beroep op de voorwaarde onder druk komen te staan.
Een ontbindende voorwaarde kan nuttig zijn, maar is geen automatische nooduitgang. De voorwaarde moet passen bij de functie, concreet zijn geformuleerd en zorgvuldig worden toegepast. Daarom is het verstandig vooraf te laten toetsen of de voorwaarde in de specifieke situatie passend is. Ook bij een beroep op een ontbindende voorwaarde moet steeds opnieuw worden beoordeeld of beëindiging, gelet op alle omstandigheden, gerechtvaardigd is.
