‘Onderwijs is bij uitstek een collectief proces en meer dan een optelsom van individuele trajecten’, schrijft inspecteur-generaal Alida Oppers van de Onderwijsinspectie in haar voorwoord van De staat van het onderwijs 2026 die zij op 15 april heeft gepresenteerd. ‘De school vormt een gemeenschap waarin leerlingen leren dat de wereld groter is dan zijzelf, waar zij andere perspectieven ontmoeten en leren samenleven en samen leren.’
VGS en VBSO willen daar graag een dikke streep onder zetten. ‘Heel goed dat mevrouw Oppers benadrukt dat de school een gemeenschap vormt’, reageert VGS-bestuurder Jan Willem de Leeuw. ‘De VGS vraagt al langere tijd aandacht voor gemeenschapszin in het onderwijs. Kinderen opvoeden en onderwijzen kunnen we niet alleen. We hebben elkaar nodig: ouders, leraren, ambtsdragers en bestuurders. Samen helpen we onze kinderen bij de Bijbel te leven en hun identiteit te vormen.’
Arno Bronkhorst, bestuurder van de VBSO, vult aan dat tijdens de laatste VBSO-regioavonden waar veel bestuurders en toezichthouders samenkomen, is nagedacht over het belang van de school als gemeenschap en met name ook over besturen in gemeenschap.
Overheidssturing
De Onderwijsinspectie constateert in de Staat dat er een periode is geweest waarin het onderwijsveld een grote mate van autonomie kreeg en zelf keuzes kon maken inzake de invulling van het onderwijs. De laatste jaren is de overheid weer directer gaan sturen. ‘Zo is een hybride sturingspraktijk ontstaan waarin autonomie en centrale regie naast elkaar bestaan’, constateert de inspectie. ‘Deze stapeling van sturingsinstrumenten vergroot het risico dat scholen en besturen worden overvraagd, ten koste van ruimte voor leren en duurzame verbetering van het onderwijs.’
De Raad van State heeft al eerder in een advies aangegeven dat meer centrale sturing niet bewezen leidt tot een duurzame verbetering van het onderwijs. Ook de VGS en de VBSO staan hier kritisch in. Het onderwijsstelsel is gebaat bij gemeenschapszin, rust en vertrouwen in het veld. Al eerder hebben we daar in een nieuwsberichten op gewezen.
Individualisering
De Staat van het Onderwijs 2026 signaleert dat de maatschappelijke trend van individualisering ook terug te zien is in het onderwijs, ‘waarbij ieder zelf verantwoordelijk is voor het eigen succes of falen.’ Er wordt een behoorlijke prestatiedruk op leerlingen gelegd. Dit heeft soms grote gevolgen voor het welbevinden van leerlingen. De VBSO en de VGS bepleiten meer aandacht voor het pedagogisch klimaat en ook hier is gemeenschapszin van belang.
Schoolleiders
De Staat signaleert dat veel schoolleiders niet toekomen aan onderwijskundig leiderschap. Ze ervaren een hoge werkdruk en “verdrinken” soms in administratieve taken, zodat ze aan onderwijsbeleid niet toekomen. Zowel de VBSO als de VGS kunnen schoolleiders ondersteunen in hun rol leidinggevende en kunnen trainingen en coaching bieden.
